مقدمه
در حالی که تنبیه کردن فقط یکی از روشهای ایجاد نظم و انضباط در کودک در حال رشد است، اما به هیچ وجه کم اهمیت نیست. دانستن اینکه چگونه کودک بدرفتار را به طور موثر تنبیه کنید، برای تربیت یک بزرگسال بالغ و موفق بسیار مهم است. کودکی که هرگز تفاوت بین درست و غلط را نیاموزد، به احتمال زیاد بعدها در زندگی دچار مشکلات تحصیلی، حرفهای و حتی روحی خواهد شد. بنابراین باید بدانید که چگونه یک کودک بدرفتار را به درستی تنبیه یا تأدیب کنید. استفاده از بهترین روشهای تنبیه کودکان، نقش مهمی در تربیت یک کودک بالغ دارد. در مطلب امروز به شما عزیزان خواهیم گفت که بهترین و موثرترین روشهای تنبیه کودکان کدامند.
مفهوم تنبیه کودکان
تنبیه، مجازاتی را برای تخلف کودک ایجاد میکند و به معنای وادار کردن کودک به چشیدن عواقب اشتباهاتش است. میل به تنبیه کودکان میتواند از کلافگی و استیصال والدین ناشی شود. آنها ممکن است احساس کنند که مجبورند فریاد بزنند، کتک بزنند یا هر امتیازی که کودک تا به حال داشته راحذف کند تا بتوانند به روشنی به او بفهمانند که باید رفتارش را تغییر دهد. تنبیه به روش نادرست، نوعی کنترل کردن کودک است؛ به جای اینکه به کودک بیاموزد چگونه خودش را کنترل کند. تنبیه به روش غلط، طرز فکر کودک را در مورد خودش تغییر میدهد. اما این بدان معنا نیست که باید تنبیه کودکان را به طور کامل کنار بگذارید.
نکاتی که قبل از تنبیه کودکان باید به خاطر بسپارید
قبل از تنبیه فرزندتان باید در مورد مسائل مهم با او صحبت کنید. موارد با اهمیت را به شیوهای مودبانه و قابل فهم برای او شرح دهید. برای کودک توضیح دهید که چرا اطاعت از دستورالعملها مهم است و در صورت بی توجهی به صحبتهای شما چه چیزی در انتظارش خواهد بود.
همچنین قبل از اجرای تنبیه برای او توضیح دهید که به چه علت و چگونه تنبیه میشود تا متوجه شود که رفتار و اعمال او عواقبی دارد و در صورت رفتار نادرست تنبیه خواهد شد. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) برای آموزش ارزشهای خوب به کودکان، روشهای زیر را توصیه میکند.
- برای آنها الگوی خوبی باشید: کودکان به بهترین نحو از شما تقلید میکنند. آنها همان کارهایی را انجام میدهند که شما انجام میدهید. بنابراین اگر میخواهید آنها به بهترین نسخه خودشان تبدیل شوند، باید رفتار درستی در مقابل آنها داشته باشید. فرض کنید به فرزندانتان میگویید زبالهها را در سطل زباله بیندازد اما خودتان یک کاسه چیپس روی زمین میریزید! آنها همان کاری که شما انجام دادهاید را تکرار میکنند؛ نه کاری را که به آنها گفتهاید انجام دهند.
- آنها را بیشتر درک کنید: به کودکان فرصت دهید تا خودشان توضیح دهد که چرا کاری را انجام دادهاند و با یک ذهن باز به آنها گوش دهید. از آنجایی که آنها سن کمی دارند و هنوز در حال شناخت احساساتی مانند خشم و حسادت هستند، با آنها همدلی و درک بیشتری داشته باشید و سپس رفتار منفی آنها را که باعث تنبیه شده است تجزیه و تحلیل کنید.
- حد و مرز تعیین کنید: از همان ابتدا وقتی فرزندتان شروع به درک مسائل کرد، به او اجازه دهید قوانین کلی خانه را بداند و متوجه شود کارهای خوب و بد کدامند. با تعیین حد و مرز، نظم و انضباط را در کودک تضمین میکنید.
- رفتار نادرست و پیامدهای آن را شرح دهید: تنبیه کودکان بدون اینکه بدانند به خاطر چه چیزی تنبیه میشوند موثر نخواهد بود. از این رو هنگامی که آنها را تنبیه میکنید، به روشهای خلاقانه به آنها کمک کنید تا تنبیه را با رفتار نادرست خود مرتبط کنند و مسئولیت اعمال خود را بپذیرند.
- عشق و محبت خود را به آنها نشان دهید: کودکان متوجه نمیشوند که تنبیههای والدین در نهایت به نفع خودشان است. آنها به سادگی ممکن است تنبیه را نشانه عدم علاقه والدین تفسیر کنند. بهترین کاری که میتوانید انجام دهید، این است که به آنها بفهمانید که چرا تنبیه میشوند و وقتی تنبیه تمام شد، عشق و محبت خود را نسبت به آنها نشان دهید تا از نظر عاطفی از شما دور نشوند.
بهترین روشهای تنبیه کودکان
نمیدانید چگونه بدون از کوره در رفتن و به روش صحیح کودک خود را تنبیه کنید؟ به لیست تنبیههای خلاقانه زیر نگاهی بیندازید. آنها به هیچ وجه سختگیرانه نیستند و اطمینان میدهند که کودکان اهمیت پیروی از قوانین را میآموزند.
محروم کردن از امتیازات
محروم کردن از امتیازات کودکان میتواند با محدود کردن زمان تماشای تلویزیون، انجام بازیهای مورد علاقهشان یا محدود کردن موقت آنها از بازی در بیرون خانه انجام شود. به عنوان مثال اگر فرزندتان نمیخواهد تکالیف خود را انجام دهد یا از درس خواندن برای امتحان امتناع میکند، اجازه ندهید در آخر هفته تلویزیون تماشا کند. به خاطر داشته باشید که شما نباید از بی توجهی به نیازهای اساسی کودکان مانند خوردن میان وعده سالم یا استراحت به عنوان روشی برای تنبیه استفاده کنید. در غیر این صورت، این کار به منزله کودک آزاری خواهد بود.
جبران کردن
غرامت دادن یا جبران خسارت توسط کودکان، یک روش موثر برای نشان دادن عواقب رفتارهای بد آنهاست. استفاده از غرامت یا جبران در زمانی که کودک به خاطر تلافی یا انتقام از شما عمداً به چیزهایی آسیب میزند، میتواند واقعا کارساز باشد. برای مثال اگر او عمداً به وسایل صدمه میزند یا با عصبانیت شیر را روی زمین میریزد، از او بخواهید که زمین را پاک کند، تکههای شکسته را جمع کند یا جریمه کوچکی بپردازند. این یک راه خوب برای آموزش به آنهاست که چگونه پس از رفتار اشتباه خود، کار درست را انجام دهند.
وقفه کوتاه (Time-outs)
تکنیک وقفه کوتاه، یک روش موثر برای آرام کردن کودکان بالای یک سال است. در این تکنیک با توجه به سن کودک (به ازای هر یک سال، یک دقیقه)، کودک را از محیط دور میکنیم و از او میخواهیم که آرام و تنها یکجا بنشیند. به عنوان مثال اگر کودک سه ساله شما وسایل را پرت میکند، قشقرق به پا میکند یا کسی را کتک میزند، او را به مدت ۳ دقیقه در یک محل مشخص تنها بگذارید. در این مدت به او توجه (مثبت یا منفی) نکنید، او را سرزنش و نصیحت نکنید و اجازه دهید از این فرصت تنهایی برای آرام کردن خودش استفاده کند.
زودتر خوابیدن
بیشتر کودکان از زود خوابیدن متنفرند، بنابراین سعی میکنند زمان خواب خود را به تأخیر بیندازند. هنگامی که کودک شما شروع به لجبازی و قشقرق کرد، او را زودتر به رختخواب بفرستید و ببینید که چگونه بلافاصله از بدرفتاری دست میکشد.
ورزش
این تنبیه ممکن است برای کودک شما کمی ناخوشایند باشد، خصوصا اگر ورزش کردن را دوست نداشته باشد اما مطمئناً عواقب رفتار بد را به او میآموزد. به عنوان مثال اگر علی رغم تذکرهای مکرر شما کودکتان همچنان ظرفهای کثیف را از روی میز برنمیدارد، میتوانید او را مجبور کنید ۱۰ حرکت اسکات یا دراز و نشست انجام دهد. اگر رفتار او در یا مکانهای عمومی بد است، میتوانید از او بخواهید که طناب بزند. با این حال، در این کار زیاده روی نکنید زیرا میتواند باعث خستگی عضلات کودک شود.
وادار کردن به انجام کارهای خانه
لیستی از چندین کار خانه مانند آبیاری گیاهان، گردگیری قفسهها، خشک کردن ظروف، تا کردن لباسهای شسته شده و … تهیه کنید. به هر کار امتیاز بدهید. به عنوان مثال، آبیاری گیاهان میتواند ۲۰ امتیاز و شستن ظروف میتواند ۴۰ امتیاز باشد. اگر فرزند شما در حال تبدیل شدن به یک بچه لوس است و رفتار بد او از کنترل شما خارج شده است به او بگویید که باید امتیاز منفی خود را با انجام دادن کارهای خانه جبران کند. به عنوان مثال اگر کودک شما با دوستانش دعوا کرده است، قبل از اینکه دوباره با دوستانش بازی کند، باید ۱۵۰ امتیاز کسب کند. به این ترتیب رفتار منضبط تری خواهد داشت و در انجام کارهای خانه نیز مهارت پیدا میکند.
تایمر
اگر انجام یک کار خاص توسط فرزند شما (مانند تکمیل تکالیف یا تمیز کردن اتاق) بیش از حد طول میکشد، یک تایمر تنظیم کنید. به کودک بگویید که اگر تایمر قبل از تمام شدن کار او زنگ بزند، یک امتیاز مانند اجازه تماشای کارتون به مدت دو روز یا بیرون رفتن برای بازی با دوستان را برای یک روز از دست خواهد داد. این کار، کودک را تشویق میکند تا وظایف خود را به موقع انجام دهد و به تدریج به یک عادت همیشگی تبدیل میشود.
شیشه مجازات
با فرزندتان صحبت کنید و با همفکری یکدیگر فهرستی از تنبیههای خلاقانه آماده کنید. در مرحله بعد، این تنبیهها را روی کاغذ یادداشت کنید و در یک شیشه بریزید. دفعه بعد که فرزندتان رفتار بدی نشان داد، از او بخواهید که یک کاغذ از ظرف تنبیه بردارد و هر کاری که روی آن نوشته شده است را انجام دهد. تنبیههای انتخاب شده باید به گونهای باشد که به کودکان کمک کند چیز جدیدی یاد بگیرند یا از زمان خود بهتر استفاده کنند. چند نمونه از تنبیههای جالبی که میتوانید مد نظر قرار دهید، عبارتند از فعالیتهایی مانند بیرون بردن زبالهها، شستن ظرفها، تا کردن لباسها، مرتب کردن کمد لباس یا بیرون کشیدن علفهای هرز در باغچه.
حرف آخر
تنبیه کودکان به خودی خود مضر نیست و حتی میتواند بسیار کارآمد باشد؛ به شرطی که تنبیه کردن به روش صحیح و اصولی انجام شود. هرگونه تنبیه فیزیکی یا کلامی کودکان توصیه نمیشود. با این حال به کارگیری تنبیههای خوب و متناسب با شرایط کودک مانند محروم کردن از امتیازات یا اجازه ندادن برای بازی با وسایل مورد علاقه خود ممکن است موثر باشد. هدف نهایی تنبیه آن است که کودکان روی تصمیمات و اعمال خود کنترل بیشتری داشته باشند و بتوانند بر احساساتی نظیر خشم، حسادت و لجبازی مسلط شوند.
