مقدمه
یک جمله از اجزای مختلفی تشکیل میشود. یکی از اجزای مهم جمله در زبان فارسی فاعل است. فاعل کننده کار است. در این مطلب میخواهیم فاعل را توضیح دهیم و مثالهایی درباره آن بیاوریم. با ادامه این مطلب ما را همراهی کنید.
فاعل چیست؟
یک جمله از 2 بخش تشکیل میشود:
- نهاد
- گزاره
نهاد میتواند دو حالت داشته باشد:
- فاعل
- مسندٌالیه
فاعل یک واژه عربی است و به معنای «کننده کار» است. در واقع با گزاره نشان میدهیم که چه کاری را انجام داده است. در حالی که مسندٌالیه نهادی است که از وضعیت یا حالت آن خبر میدهیم. مثال:
مریم کتاب را آورد.
مریم فاعل است. چه کاری انجام داده است؟ کتاب را آورده است.
سینا غذا را خورد. فاعل= سینا
اکبر لباس را به محمد داد. فاعل= اکبر
سارا با تمام وجود از دیدن برادرش خوشحال شد. فاعل= سارا
شیما به گلهای گلخانه آب داد. فاعل= شیما
آسمان آبی است. مسندٌالیه= آسمان. زیرا کاری انجام نمیدهد و ما تنها با گزاره خبری را درباره آن میدهیم.
کتاب علیرضا 100 صفحه دارد. مسندٌالیه= کتاب علیرضا. زیرا کاری انجام نمیدهد و ما صرفا با استفاده از گزاره خبری در مورد آن بیان میکنیم.
نکاتی در مورد فاعل در زبان فارسی:
- فاعل در زبان فارسی معیار معمولاً در اول جمله میآید.
- تمام فاعلها نهاد هستند؛ اما هر نهادی فاعل نیست و ممکن است مسندٌالیه باشد.
تفاوت فاعل و مفعول در چیست؟
تفاوت فاعل و مفعول در نقش آنها در جمله است. مفعول بخشی از جمله است که کاری روی آن انجام شده و با گزاره نشان میدهیم که آن کار چیست. هسته اصلی گزاره نیز فعل یا گروه فعلی است. در حالی که فاعل کننده کار است. نشانه مفعولی «را» است که گاهی میتوان آن را حذف کرد. در حالی که فاعل نشانهای ندارد و باید با معنی جمله متوجه نقش آن شویم. علاوه بر این، با پرسش سؤال «چه کسی را» یا «چه چیزی را» میتوانیم مفعول را پیدا کنیم. مثال:
- احمد برادرش را به مدرسه برد.
فاعل: احمد. زیرا کاری را انجام داده است. آن کار چیست؟ به مدرسه بردن برادرش.
مفعول: برادرش. زیرا پس از این واژه علامت «را» آمده است. علاوه بر این وقتی بپرسیم احمد چه کسی را به مدرسه برد؟ پاسخ «برادرش» میشود.
فعل: برد.
- سارا غذایی پخت و خورد.
فاعل: سارا. زیرا کاری انجام داده است. چه کاری؟ غذا را پخته و خورده است.
مفعول: غذایی. زیرا روی آن کاری انجام شده است. علاوه بر این، میتوانیم جمله را به این شکل هم بنویسیم: سارا غذایی را پخت و خورد. سارا چه چیز را پخت؟ غذا را.
فعل: پخت/ خورد.
نکته 1: با توجه به مثال متوجه شدیم که گاهی میتوان حرف «را» را حذف کرد و مفعول را بدون این حرف آورد اما همچنان میتوان از سوال چه کسی را و چه چیزی را برای پیدا کردن مفعول استفاده کرد.
نکته 2: گاهی «را» نشانه مفعولی نیست. البته این مورد را بیشتر در متون قدیمی میتوان مشاهده کرد و در زبان فارسی معیار بسیار کمتر دیده میشود.
سخن نهایی
در این مقاله به بررسی فاعل پرداختیم. فاعل نهاد جمله است و کاری را انجام میدهد. فاعل معمولاً در اول جمله میآید. شما چه مثالهایی میتوانید از فاعل در جمله بزنید؟ لطفاً در بخش نظرات، مثالهای خود را برای ما بنویسید.
