مقدمه
ما در دوره متوسط با مفهوم ردیف و قافیه آشنا میشویم. ردیف به کلمات یکسانی میگویند که از نظر گفتار، نوشتار و معنا مشابه هستند و در انتهای مصراعهای یک شعر قرار میگیرند. قافیه نیز کلمات هموزنی است که در چند حرف و وزن با هم اشتراک دارند. اگر میخواهید با مفهوم ردیف و قافیه آشنا شوید و چند مثال درباره آن بخوانید، با ما همراه باشید.
قافیه چیست؟
به کلمات هم وزنی که در انتهای مصراعهای یک شعر میآید و در یک یا چند حرف با هم مشترک هستند، قافیه میگویند. به طور مثال بیت زیر را در نظر بگیرید:
بگذار تا مقابل روی تو بگذریم دزدیده در شمایل خوب تو بنگریم
در این بیت بگذریم و بنگریم قافیههای شعر هستند که هم وزن بوده و حروف مشترک دارند.
- نکته: قافیه گاهی در نثر هم دیده میشود. به متنهایی که قافیه دارند نثر مسجع و به قافیه در این متون سجع میگویند.
انواع قافیه
قافیه را میتوان به ۴ دسته تقسیم کرد: متوالی، درونی، میانی و پایانی.
قافیه درونی
در بعضی از شعرها علاوه بر اینکه در انتهای مصراعها قافیه وجود دارد، یک قافیه هم درون مصراع به چشم میخورد؛ اما دقیقا این قافیه وسط مصراع نیست. به این نوع از قافیه، قافیه درونی میگوییم. به مثال زیر توجه کنید:
یار مرا، غار مرا، عشق جگرخوار مرا یار تویی، غار تویی، خواجه نگه دار مرا
قافیه میانی
قافیه میانی هم درون مصراعهاست؛ با این تفاوت که هر مصرع به دو بخش مساوی تقسیم میشود و در پایان هر نیم مصرع به جز مصراع آخر قافیه میانی قرار میگیرد.
در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم میرود
قافیه پایانی
قافیه پایانی یک قافیه اضافی است که در شعرها، قبل از قافیه اصلی قرار میگیرد. به شعر زیر توجه کنید:
ای از مکارم تو شده در جهان خبر افکنده از سیاست تو آسمان سپر
قافیه متوالی
ممکن است در شعر قافیههای متوالی بدون قرینه بیاید:
یار مرا، غار مرا، عشق جگرخوار مرا یار تویی، غار تویی، خواجه نگهدار مرا
ردیف چیست؟
کلمه یا مجموعی از کلمات که در انتهای مصراعهای یک شعر عینا تکرار میشوند را ردیف میگویند. ردیف میتواند در شعر وجود نداشته باشد. توجه داشته باشید که قبل از ردیف قافیه قرار میگیرد. بیت زیر را در نظر بگیرید:
مژه وصل تو کو کز سر جان برخیزم طایر قدسم و از دام جهان برخیزم
در این بیت برخیزم ردیف و جان/ جهان قافیه است.
توجه داشته باشید که کلمات ردیف علاوه بر نوشتار و گفتار یکسان، دارای معنای یکسانی هم هستند. یعنی اگر دو کلمه از نظر نوشتار و گفتار یکسان بود؛ اما معنای متفاوتی داشت در این صورت ردیف نیست بلکه قافیه است. بیت زیر را ببینید:
هر کس که نهد پای بر آن خاک سر کو ذکرش همه این است که گم گشته دلم کو
در این بیت «کو» در مصراع اول به معنی کوچه و در مصراع دوم به معنای «کجاست؟» است؛ بنابراین این بیت ردیف نه، بلکه قافیه دارد.
قافیه و ردیف در شعر نو
در شعر نو طول مصراعها یکی نیست و الزاما در انتهای همه مصراعها قافیه وجود ندارد. در واقع شاعر برای قرار دادن قافیه در شعر نو از هیچ ضابطهای پیروی نمیکند. به شعر زیر دقت کنید:
سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
سرها در گریبان است
کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را
نگه جز پیش پا را دید، نتواند
که ره تاریک و لغزان است
گام به گام، نمونهسوالات، نکات روانشناسی، برنامهریزی تحصیلی، آزمایشهای علمی و …
مثالهایی از ردیف و قافیه
آمد مه و لشکر ستاره خورشید گریخت یک سواره
دو پاکیزه پیکر چو حور و پری چو خورشید و ماه از سدیگر بری
دلم جز مهر مهرویان طریقی بر نمیگیرد ز هم در میدهم پندش ولیکن در نمیگیرد
در آخر
ردیف و قافیه مهمترین مباحثی هستند که دانشآموزان در درس ادبیات یاد میگیرند. تشخیص ردیف و قافیه در شعر کار سادهایست. فقط کافیست به انتهای مصراعهای شعر دقت کنید. اگر این مقاله را به طور دقیق بخوانید، احتمالا میتوانید به راحتی قافیه و انواع آن و ردیفها را بشناسید؛ فقط نیاز به اندکی تمرین و تکرار دارید. اگر شما اطلاعات بیشتری درباره آن دارید، خواهشمندیم با ما و همراهان ما در میان بگذارید.
عالی بود
عالی
خیلی خوب
عالی بود پرفکت
مرسی از تعریف قشنگت! 😊 خیلی خوشحال شدیم که راضی بودی!
عالی بود ممنون
قافیه بعد از ردیف همیشه میاد
مثال قافیه : ای نام تو بهترین سرآغاز *
بی نام تو نامه ی کنم باز
اینجا سرآغاز و باز هم قافیه هستند.
آره فکر کنم
ممنون از شما
👍👍
عالی
خيلي خوب
ممنون از شما عالی بود
عالی بود
عالی بود
مرسی از محبتت! 😊 خوشحالیم که برات مفید بود. اگه بازم سؤالی داشتی یا چیزی نیاز بود، بگو تا باهم حلش کنیم!