اختلال دیسلکسیا یا اختلال خواندن چیست؟
مقدمه
اختلال دیسلکسیا یا اختلال خواندن، نوعی اختلال یادگیری است که باعث ایجاد مشکلاتی در خواندن و پردازش زبان نوشتاری میشود. علائم این اختلال نارساخوانی اغلب زمانی کشف میشوند که کودکان خواندن را یاد میگیرند. در مدرسه، کودکان ممکن است برای حفظ دروس، به خاطر سپردن صداهای خاص و درک دستور زبان و نوشتار دچار مشکل شوند. در حالی که این اختلال اغلب در سنین پایین شناسایی میشود، میتواند در هر زمانی از زندگی فرد رخ دهد. دیسلکسیا هیچ ارتباطی با هوش کودک ندارد اما شایعترین دلیل مشکلات خواندن، نوشتن و املا کودکان است و آینده آنها را تحت تاثیر قرار میدهد. برای شناخت بیشتر این اختلال پیشنهاد میکنیم مطالعه این مطلب را از دست ندهید.
علائم و نشانههای اختلال دیسلکسیا یا اختلال خواندن
علائم و نشانههای اختلال دیسلکسیا یا اختلال خواندن پیچیده هستند و میتوانند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً در خواندن کند هستند. اضافه کردن، گم کردن یا جابجایی حروف در کلمات، نیاز به دو یا سه بار خواندن چیزی برای درک معنای آن و ناراحتی هنگام خواندن با صدای بلند گاهی اوقات از جمله نشانههای این اختلال محسوب میشود. ناگفته نماند که این اختلال بر گفتار فرد نیز تأثیر گذاشته و میتواند درک مکالمات روزمره را نیز دشوار کند.
علائم اختلال خواندن اغلب بسته به سن فرد، متفاوت است. در کودکان خردسال، میتواند به صورت تاخیر در صحبت کردن، معکوس کردن صداها در کلمات و مشکل در به خاطر سپردن رنگها، حروف و اشکال ظاهر شود. کودکان همچنین ممکن است در به خاطر سپردن قافیه ها یا آهنگهای مهد کودک نیز دچار مشکل شوند. هنگامی که کودک مدرسه را شروع میکند، علائم این اختلال خودش را اغلب در آهسته خواندن نسبت به سایر کلاس، اجتناب از فعالیتهایی که شامل خواندن است و مشکل در پاسخ دادن به سؤالات و به صدا درآوردن کلمات ناشناخته نشان میدهد.
بد نیست بدانید گاهی اوقات، اختلال دیسلکسیا تا سنین نوجوانی یا بزرگسالی تشخیص داده نمیشود. در این موارد، علائم این اختلال میتواند شامل آهسته خواندن، تلفظ یا غلط املایی کلمات و مشکل در حفظ کردن مطالب یا یادگیری یک زبان خارجی یا حل مسائل ریاضی باشد. به علاوه نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به دیسلکسیا عمدتاً در درک لطیفه و بازی با کلمات یا خلاصه کردن یک داستان مشکل دارند. بنابراین با شناخت این نشانهها و علائم میتوان زودتر دست به کار شد و برای درمان این اختلال از یک متخصص کمک گرفت.
البته لازم به ذکر است که داشتن یکی از این علائم به این معنی نیست که فرد دچار اختلال خواندن است. اما بهتر است فردی که چند مورد از این علائم را نشان میدهد، برای این بیماری آزمایش شود. بنابراین برای تشخیص زودهنگام این اختلال بهتر است از یک متخصص و آسیب شناس گفتار و زبان یا روانشناس، کمک گرفت.
علت ابتلا به اختلال دیسلکسیا
محققان هنوز علت اصلی ابتلا به اختلال دیسلکسیا یا نارساخوانی را مشخص نکردهاند. اما برخی از آنها ژنتیک و نحوه عملکرد مغز را مهمترین عوامل ابتلا به این اختلال میدانند.
ژن و وراثت
همانطور که پیشتر نیز اشاره کردیم، ژن و وراثت یکی از عوامل اصلی ابتلا به اختلال خواندن در خانوادهها است. تحقیقات نشان داده است که حدود 40 درصد از خواهر و برادرهای افراد مبتلا به دیسلکسیا خود از این اختلال رنج برده و همچنین 49 درصد از والدین کودکان مبتلا به نارساخوانی نیز نشانههایی از این اختلال دارند.
عملکرد مغز
مطالعات اخیر با استفاده از تکنیک تصویربرداری نشان داده است که عملکرد مغز در افراد مبتلا به اختلال دیسلکسیا با افرادی که این اختلال را ندارند، متفاوت است. این تفاوتها بیشتر در مناطقی از مغز که با مهارتهای کلیدی خواندن درگیر هستند، خود را نشان میدهند. اما خبر خوب این است که نحوه عملکرد مغز نیز میتواند تغییر کند و به همین دلیل هم راههای زیادی برای درمان این اختلال وجود دارد که در ادامه به معرفی آنها خواهیم پرداخت.
درمان و بهبود اختلال دیسلکسیا
روشهای مختلفی برای درمان یا بهبود اختلال دیسلکسیا یا نارساخوانی وجود دارد. جالب است بدانید که این روشها لزوما مداخلات پزشکی محسوب نمیشوند و در واقع اصلاح روشها و محیطهای یادگیری برای تطابق بهتر با نیازهای فرد، اساس کار این روشها هستند. برای درک بهتر این موضوع بد نیست نگاهی بیاندازیم به تکنیکها و روشهای مختلف بهبود این اختلال.
مداخلات آموزشی
مداخلات آموزشی رایجترین روش برای بهبود اختلال نارساخوانی است. این مداخلات برای کمک به افراد مبتلا به نارساخوانی طراحی شدهاند تا مهارتهای خواندن، نوشتن و املا را توسعه دهند. در ادامه با برخی از مؤثرترین مداخلات آموزشی برای اختلال دیسلکسیا آشنا میشویم.
آموزش مبتنی بر آواز
آموزش مبتنی بر آواز یک روش آموزشی است که بر آموزش ارتباط بین حروف و صداها از طریق موسیقی و آواز به کودکان تمرکز دارد. این روش به دانشآموزان مبتلا به نارساخوانی کمک میکند تا با شکستن کلمات به حروف و صداهای مختلف؛ ضمن یادگیری خواندن، از ترکیب صداها کلمات جدیدی بسازند.
آموزش چند حسی
آموزش چند حسی یک روش آموزشی است که شامل استفاده از حواس پنجگانه برای آموزش یک مفهوم است. این روش به ویژه برای افراد مبتلا به دیسلکسیا مؤثر است زیرا نواحی مختلف مغز را درگیر کرده و از این طریق به کودکان کمک میکند تا با روشهای مختلف آموزش ببینند.
رویکرد اورتون و گلینگهام
رویکرد Orton-Gillingham یا رویکرد (OG) یک رویکرد ساختار یافته و چند حسی برای آموزش مهارتهای خواندن، نوشتن و تلفظ حروف است. این تکنیک چند حسی آموزش زبان مبتنی بر این ایده است که افراد مبتلا به اختلال خواندن باید به روشی منظم و واضح آموزش داده شوند تا به طور مؤثر یاد بگیرند. در این تکنیک کودک ابتدا مهارت ادای اصوات پایه را یاد گرفته و سپس به سراغ آشنایی با آوانگارها، ترکیب و تحلیل کلمه و بلند هجی کردن کلمه میرود.
راهبردهای درک مطلب
راهبردهای درک مطلب، شامل تمام تکنیکهایی میشود که به افراد مبتلا به این اختلال کمک میکنند تا آنچه را که میخوانند، درک کنند. این تکنیکها شامل مواردی مانند خلاصهسازی، پیشبینی و تجسم میشود.
آموزش نوشتاری
آموزش نوشتن بخش مهمی از درمان نارساخوانی است زیرا افراد مبتلا به این اختلال اغلب با املا و دستور زبان مشکل دارند. آموزش نوشتن میتواند به افراد مبتلا به اختلال دیسلکسیا کمک کند تا توانایی خود را در مهارت نوشتاری بهبود بخشند.
فناوری و ابزارهای کمک آموزشی
فناوری و ابزارهای کمک آموزشی میتوانند در درمان اختلال دیسلکسیا کمک کننده باشند. این فناوری و ابزارها به هر وسیله یا نرم افزاری اشاره دارد که به افراد مبتلا به این اختلال کمک میکند تا بر مشکلات خواندن و نوشتن خود غلبه کنند. در ادامه با برخی از موثرترین فناوریها و ابزارهای کمک آموزشی برای نارساخوانی آشنا میشویم.
نرم افزار تبدیل متن به گفتار
همانطور که از نامش مشخص است نرم افزار تبدیل متن به گفتار، متن را با صدای بلند میخواند. این نرم افزار میتواند با خواندن متن با صدای بلند به افراد مبتلا به نارساخوانی کمک کند تا با ادای کلمات و یا نحوه خواندن آنها آشنا شود.
نرم افزار گفتار به متن
نرم افزار گفتار به متن نوعی نرم افزار است که کلمات گفتاری را به متن نوشتاری تبدیل میکند. این نرم افزار میتواند به افراد مبتلا به نارساخوانی که با املا و نوشتن دست و پنجه نرم میکنند، کمک کند.
کتابهای صوتی
کتابهای صوتی به افراد مبتلا به نارساخوانی اجازه میدهد به کتابهایی گوش دهند که ممکن است خودشان در خواندن آنها مشکل داشته باشند.
نکاتی برای والدین
والدین کودکان مبتلا به اختلال دیسلکسیا یا اختلال خواندن میتوانند نقش مهمی در بهبود اختلال فرزند خود داشته باشند. برای این کار لازم است تا نکات زیر را رعایت کرده و مثل همیشه حامی کودک خود باشند.
کودک خود را با مطالعه آشنا کنید
برای او با صدای بلند بخوانید و او را با عبارات جدید و لحن صحیح خواندن آنها آشنا کنید. به کودک خود اجازه دهید هر متن و هر کتابی را که دوست داشت، بارها بخواند. از او بخواهید با صدای بلند بخواند و اگر مشکلی داشت او را اصلاح کنید. در نهایت خواندن را به یک تجربه مثبت تبدیل کنید.
روان خواندن را تشویق کنید
برای بهبود اختلال دیسلکسیا در کودک خود از او بخواهید یک متن کوتاه را چندین بار بخواند و هربار زمان مطالعه او را اندازه بگیرید. کودکان اغلب از دیدن اینکه میتوانند زمان مطالعه خود را بهبود بخشند، لذت می برند. از سوی دیگر این تمرین و تکرار به روان خواندن و بهبود سرعت مطالعه کودک کمک میکند.
واژگان جدید بسازید
از فرزندتان بخواهید هر روز یک کلمه جدید را که یاد گرفته است به شما بگوید. در مورد معنای آن صحبت کنید، آن را در فرهنگ لغت جستجو کنید و با آن کلمه جمله بسازید.
بازی کنید
برای هر کودکی بازی کردن سرگرم کننده و آموزنده است و شما نیز میتوانید برای کمک به بهبود اختلال خواندن در کودک خود با او بازی کنید. برای مثال هنگام تمرین هجا و بخش کردن کلمات، کف بزنید تا کودک بتواند تعداد هجاهای یک کلمه را بشنود. از دکلمه یا ترانهای که در مهدکودک آموخته کمک بگیرید و توجه او را به آواها و کلمات، اشعار، و قافیه های ترانه جلب کنید.
در آخر
اختلال دیسلکسیا یا نارساخوانی یک اختلال عصبی است که بر توانایی فرد در خواندن و نوشتن تأثیر میگذارد. این یک اختلال یادگیری رایج است که حدود 5 تا 10 درصد از جمعیت را تحت تأثیر قرار میدهد. اختلال خواندن به دلیل تفاوت در نحوه پردازش زبان توسط مغز ایجاد شده و میتواند رمزگشایی کلمات، تشخیص الگوهای املایی و درک مطلب را برای افراد مبتلا به این اختلال دشوار کند. دیسلکسیا را میتوان در هر سنی تشخیص داد، اما تشخیص زودهنگام آن میتواند نتایج بسیار موفقیتآمیزی داشته باشد. به همین دلیل هم شناخت زودهنگام علائم و نشانههای این اختلال اهمیت بسیار زیادی در روند بهبود آن دارد و با درمان و حمایت مناسب، افراد مبتلا به دیسلکسیا میتوانند به موفقیت تحصیلی و فردی دست پیدا کنند. بنابراین پیشنهاد میکنیم مطالعه این مطلب را از دست نداده و با شناخت زودهنگام این اختلال در فرزند یا اطرافیان خود، به بهبود هرچه سریعتر این افراد کمک کنید.
