دستورزی چیست و چه کمکی به کودکان میکند
مقدمه
یکی از مهارتهای مهمی که لازم است کودکان در سالهای پیش از مدرسه و خصوصا پیش دبستانی به آن کاملا مسلط شوند، مهارت دستورزی است. دستورزی ضعیف باعث میشود که کودکتان در نوشتن تکالیف، انجام کاردستی و فعالیتهای دستی معمولی دچار خستگی زود هنگام شود و عملکرد پایینی داشته باشد. سنین پیش از دبستان، بهترین زمان برای تقویت مهارت دستورزی در کودکان است. در مطلب امروز به شما خواهیم گفت که دستورزی چیست و چه کمکی به کودکان میکند. همچنین چند روش ساده برای تقویت مهارت دستورزی در اختیار شما عزیزان قرار خواهیم داد.
دستورزی در کودکان به چه معناست؟
دست ورزی به معنای توانایی استفاده صحیح کودک از انگشتان و ماهیچههای دست خود و همچنین هماهنگی مناسب آنها با دستوراتی است که از مغز صادر میشود. به عبارت دیگر دستورزی یعنی توانایی انجام حرکات کوچک و دقیق دست به صورت روان و دقیق با استفاده از عضلات کوچک دست.
اهمیت تقویت مهارت دستورزی در کودکان
همانطور که گفته شد، تقویت مهارت دستورزی در سنین پیش از مدرسه اهمیت بسیاری دارد. دستورزی کودک شما بر اساس رشد کارآمد مهارتهای پایه پیشرفت میکند؛ از جمله:
- حس عمقی (حس حرکت خود و بدن)
- پردازش لمسی (اینکه چگونه بدن ما اطلاعات را از حس لامسه ما تفسیر میکند)
- ثبات پروگزیمال (تحرک و قدرت از طریق میان تنه)
- دستکاری درون دست
- رشد قوس دست
- قدرت عضلانی
ما از این مهارتهای پایه برای حرکت دادن اجسام کوچک در دست یا استفاده از سایر ابزارها با جزئیات دقیق استفاده میکنیم. مهارت دست ورزی برای نوشتن بسیار مهم است اما فقط این نیست! کارهای به ظاهر سادهای مانند بستن بند کفش، بستن زیپ، نقاشی کشیدن، کار با قیچی، شانه زدن و … همگی به مهارت دست ورزی مربوط میشوند.
فواید تقویت دستورزی در کودکان
تقویت مهارت دستورزی در کودکان با مزایای متعددی همراه است، از جمله:
- تقویت مهارتهای اجتماعی و بهبود روابط اجتماعی کودک به واسطه انجام فعالیتهای گروهی دست ورزی
- امکان تخلیه هیجانات و احساسات کودک از طریق فعالیتهای دست ورزی مانند نقاشی و رنگ آمیزی، خمیر بازی و …
- افزایش تمرکز کودک
- افزایش استقلال و اعتماد بنفس کودک
- افزایش تسلط و کنترل کودک بر حرکات بدنی خود
- افزایش هماهنگی بین مغز، اندامهای حرکتی و چشمها
- عملکرد تحصیلی بهتر در مدرسه
تشخیص ضعف مهارت دستورزی در کودکان
تشخیص به موقع ضعف مهارت دستورزی در کودکان اهمیت بسیاری دارد زیرا این ضعف هر چه زودتر تشخیص داده شود، بهبود و رفع آن سریعتر و آسانتر خواهد بود. موارد زیر رایجترین نشانههای ضعف مهارت دستورزی در کودکان هستند:
- کودک در هنگام دست گرفتن مداد احساس راحتی نمیکند یا نمیتواند به درستی مداد را کنترل کند.
- در هنگام رنگ آمیزی و نقاشی خیلی زود خسته میشود.
- نمیتواند به خوبی با قیچی کار کند و و در مدت کوتاهی دست از کار میکشد.
- بجای استفاده از یک یا چند انگشت از تمام انگشتان خود برای انجام کارهای ساده استفاده میکند.
- در هنگام رنگ آمیزی نمیتواند داخل خطوط بماند.
- در هنگام بریدن شکلهای مختلف (حتی ساده) نمیتواند طبق الگوی کشیده شده پیش برود.
- نمیتواند درب بطریها یا ظروف غذا را باز کند.
- دست خط ناخوانا و شلوغی دارد.
- انجام کارهای دستی مانند کار دستیهای ساده، استفاده از چسب، نقاشی انگشتی برای او خوشایند نیست.
- در انجام وظایف مراقبت از خود مانند بستن بند کفش و باز و بسته کردن دکمهها مشکل دارد.
- در گرفتن و رها کردن اشیا به صورت کنترل شده دچار مشکل میشود.
راهکارهای ساده برای تقویت دستورزی کودکان
مهارت دستورزی در کودکان به مرور زمان و با تمرین به تدریج پیشرفت میکند. فعالیتهای سادهای وجود دارد که به عنوان والدین یا مراقبان کودک میتوانید برای تقویت مهارت دست ورزی کودکان از آنها کمک بگیرید. در ادامه چند نمونه از فعالیتهای ساده و موثر در تقویت دستورزی کودکان را مشاهده میکنید.
- تحمل وزن از طریق دست برای تقویت قدرت دست، به عنوان مثال چاپ با کف دست، بازیهای چهار دست و پا و تقلید کردن از راه رفتن حیوانات
- برداشتن اشیای کوچک با گیره، انبر یا موچین مانند گلولههای پنبهای، پوم پوم، مهرهها و گذاشتن آنها در ظرف یا ساختن کلاژ
- ترکاندن لفاف یا پوشش حبابی با انگشت شست و اشاره
- بازی با تفنگهای آبی یا اسباب بازیهای آبی در فضای باز یا در حمام
- انداختن سکه درون قلک
- بازی مهره و نخ
- چسباندن برچسب در کتابهای کار؛ همچنین میتوانید یک خط بکشید و از فرزندتان بخواهید که برچسبها را در امتداد خط بچسباند.
- مرتب کردن جعبه ابزار؛ جدا کردن پیچها و مهرهها و پیچیدن مهرهها به انتهای پیچها
- ساخت اوریگامی با تا کردن و فشار دادن
- انجام بازیهای رومیزی یا سایر بازیهای کوچک با تکههای کوچک مانند جِنگا، مار و پله، منچ و …
- بازی با اسباب بازیهای ساختمانی که باید به هم بچسبند و از هم جدا شوند، به عنوان مثال خانه سازی، بلوکهای مغناطیسی و لگو.
- گلوله کردن تکههای کوچک کوچک به شکل توپ
- خط خطی کردن کاغذ با مداد و سپس پاک کردن رد مداد با پاک کن
- فشار دادن اسباب بازیهای شنی یا اسفنجی
- بازی ماز
- بریدن از روی شکلهای ساده
- باز و بسته کردن درب بطری
عواقب دستورزی ضعیف در کودکان چیست
دستورزی ضعیف میتواند بر توانایی کودک در غذا خوردن، نوشتن منظم، استفاده از رایانه، ورق زدن کتاب و انجام کارهای مراقبت شخصی مانند لباس پوشیدن و مرتب کردن خود تأثیر بگذارد. اگر دست ورزی بیش از حد ضعیف باشد، میتواند باعث عدم رسیدگی به تکالیف و نداشتن آمادگی لازم برای ورود به مدرسه شود و بر توانایی کودک برای نشان دادن ظرفیت فکری خود روی کاغذ یا در ارزیابیها تأثیر بگذارد.
با ظهور تکنولوژی، بسیاری از مردم فکر میکنند که نیاز کمتری به توسعه مهارت دست ورزی در کودکان وجود دارد. اما اغلب آنها نمیدانند که تسلط بر مهارتهای کنترل دست به جز جنبههای روزانه و شخصی زندگی کودک بر توانایی نوشتن و عملکرد تحصیلی او نیز تأثیر منفی خواهد گذاشت.
کودکانی که در مهارت دست ورزی دچار ضعف هستند، ممکن است در موارد زیر نیز مشکل داشته باشند:
- برای انجام کارهای شخصی نظیر پوشیدن کفش و لباس به دیگران وابسته هستند و همین امر باعث اضطراب و کاهش عزت نفس آنها خواهد شد.
- رعایت معیارهای تحصیلی به دلیل دست خط ناخوانا و خستگی سریع دست برای آنها دشوار است.
- کودک به علت همراه نشدن با جریان کلاس، فشار و اضطراب بیش از حدی را در سن مدرسه تجربه میکند.
- انجام امتحانات به دلیل مشکل در پاسخگویی به تمامی سوالات کتبی در زمان تعیین شده برای او دشوار خواهد بود.
- هنگامی که کودک تواناییهای دست ورزی خود (مانند نوشتن و بریدن) را با همسالان خود مقایسه میکند، دچار کاهش اعتماد به نفس خواهد شد.
- در دستیابی به مهارتهای تایپ کارآمد و کنترل ماوس برای رایانه شخصی به مشکل برخورد خواهد کرد.
- از بازیهای مناسب و کارآمدی که شامل ساخت و ساز هستند (مانند پازل و لگو) لذت نمیبرد و از آنها دوری میکند.
- نمیتواند در نقاشی و هنرهای دستی پیشرفتی داشته باشد.
حرف آخر
دستورزی به معنای توانایی انجام حرکات هماهنگ دست و انگشتان برای گرفتن و دستکاری اشیا است. دست ورزی شامل عملکردهای عضلانی، اسکلتی و عصبی برای ایجاد حرکات کوچک و دقیق میشود. رشد این مهارتها در طول زمان و در درجه اول در دوران کودکی اتفاق میافتد. با توجه به برخی نشانههای ساده میتوانید متوجه ضعف مهارت دست ورزی در کودک خود شوید. در اغلب موارد دست ورزی ضعیف با راهکارهای ساده و خانگی قابل درمان است. اگر دست ورزی کودکتان به حدی شدید است که بر عملکرد روزانه و تحصیلی او تأثیر منفی گذاشته است، لازم است از بازی درمانی و کاردرمانی (بسته به سن کودک) کمک بگیرید.
