بررسی تأثیر بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال بر کودکان و نوجوانان

مقدمه

این روزها اکثر کودکان و نوجوانان به فعالیت‌های دیجیتال و انجام بازی‌های ویدیویی می‌پردازند. با یک نگاه منطقی به این مسئله متوجه می‌شویم که نمی‌توانیم کودکان و نوجوانان را به طور کامل از این فعالیت‌ها دور نگه داریم. به همین خاطر اغلب والدین و مراقبین کنجکاوند که بدانند این بازی‌های ویدیویی و سرگرمی‌های دیجیتال دقیقا چه اثراتی بر کودکان و نوجوانان دارد. اگر شما هم جزء والدین دلواپسی هستید که با بازی‌های ویدیویی و سرگرمی‌های دیجیتال کاملا مخالف هستند، مطلب امروز ما را از دست ندهید. در بخش‌های زیر، هر آنچه لازم است درباره اثرات مثبت و منفی فعالیت‌های دیجیتال بر کودکان و نوجوانان بدانید، گردآوری شده است.

بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال؛ شمشیر دو لبه 

اگر جزء افرادی هستید که فکر می‌کنند پرداختن به سرگرمی‌های آنلاین و دیجیتال از هر نظر به ضرر فرزندشان است، دست نگه دارید! برخلاف باور عموم، بررسی‌ها نشان می‌دهد که بازی‌های آنلاین و سرگرمی‌های دیجیتال در کنار معایب احتمالی خود می‌توانند مزایایی نیز داشته باشند. در واقع آنها مانند یک شمشیر دولبه عمل می‌کنند؛ یعنی هم مفیدند و هم مضر! اینکه کدام کفه ترازو برای فرزند کودک یا نوجوان شما سنگین‌تر است، به نوع بازی و فعالیت آنلاین و مدت زمانی بستگی دارد که فرزند شما به آن می‌پردازد. بیایید ببینیم بازی‌های ویدیویی و سرگرمی‌های آنلاین چه مزایا و معایبی برای کودکان و نوجوانان دارند.

مزایا بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال بر کودکان و نوجوانان

با وجود نگرانی‌های بسیاری از والدین، همه بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال برای رشد کودکان و نوجوانان مضر نیستند. بسیاری از آنها به روش‌های تعاملی به آموزش و تقویت مهارت‌های مختلف کودکان و نوجوانان کمک می‌کنند. موارد زیر، مهم‌ترین مزایای بازی‌های آنلاین و سرگرمی‌های دیجیتالی هستند.

تقویت مهارت‌های حل مسئله 

مشخص شده که بعضی بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال به تقویت قدرت استدلال و توانایی حل مسأله کودکان و نوجوانان کمک می‌کنند. در برخی از آنها لازم است بازیکن در عرض چند ثانیه تصمیم‌گیری کند، اطلاعات را سریع‌تر پردازش نماید و چند کار را به طور همزمان انجام دهد. بنابراین چنین فعالیت‌هایی می‌توانند مهارت حل مسئله و سرعت پردازش اطلاعات کودکان و نوجوانان را تقویت نمایند.

تقویت هماهنگی بین دست‌ها و چشم‌ها

بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال مستلزم مشاهده دقیق و کلیک کردن به موقع و سریع هستند؛ این بدان معناست که برای انجام موفقیت آمیز این فعالیت‌ها لازم است دست و چشم به صورت هماهنگ و همزمان با هم کار کنند. به همین خاطر پرداختن به چنین فعالیت‌هایی می‌تواند هماهنگی دست و چشم را بهبود ببخشد. 

کمک به دوست یابی

بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال می‌توانند کودکان و نوجوانان را به دوست یابی تشویق کنند و فرصتی برای برقراری روابط اجتماعی باشند. چنین فعالیت‌هایی، یک علاقه مشترک برای فرزندان شما ایجاد می‌کنند تا با سایر افرادی که علاقه مشابهی دارند دوست شوند. آنها می‌توانند روابط دوستانه را به صورت حضوری و یا آنلاین ایجاد کنند.

فرصتی برای رقابت

رقابت در میان همسالان یک رفتار عادی و سالم تلقی می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد که یکی از دلایل اصلی پرداختن به بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال در میان کودکان و نوجوانان، رقابت با افراد دیگر است. این، یک شکل ایمن از ابراز وجود به شیوه‌ای رقابتی است و می‌تواند به کودکان و نوجوانانی که در ورزش و فعالیت‌های بدنی مهارت کافی ندارند، فرصتی برای ابراز وجود و برتری بدهد.

انگیزه برای آموزش به دیگران

کودکان و نوجوانان از توضیح دادن بازی یا فعالیت آنلاین خود برای دیگران لذت می‌برند. به عنوان مثال اگر از فرزند نوجوان خود در مورد اینستاگرام سوال کنید، همانند یک مربی با تجربه درباره گزینه‌های مختلف آن توضیح خواهد داد. در در مورد بازی‌های ویدیویی نیز به همین صورت است. قرارگیری فرزندتان در موقعیت یک مربی یا آموزش دهنده می‌تواند به افزایش اعتماد بنفس، تقویت صبر و مقابله با کمرویی او کمک کند.

تقویت حافظه

بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال می‌توانند به بهبود حافظه کودکان و نوجوانان کمک کنند؛ حتی زمانی که دیگر به آنها نمی‌پردازند. مطالعات نشان می‌دهد بزرگسالانی که قبل از نوجوانی تجربه بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال را داشته‌اند، نسبت به افرادی که در کودکی چنین تجاربی نداشته‌اند، عملکرد حافظه بهتری دارند. دلیل این امر، آن است که چنین فعالیت‌هایی، تغییرات شناختی در مغز را تسهیل می‌کنند. 

معایب بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال بر کودکان و نوجوانان

سرگرم شدن بیش از حد با برخی بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌هایی دیجیتال می‌تواند اثرات مخربی روی کودکان و نوجوانان بگذارند؛ از جمله موارد زیر.

ترویج رفتار خشونت آمیز

مطالعات مربوط به اسکن مغز در هنگام تماشای تصاویر و ویدیوهای خشونت آمیز و پرداختن به بازی‌های آنلاین خشن، نتایج نگران کننده‌ای داشته است. بررسی‌ها حاکی از آنند کودکان و نوجوانانی که بازی‌های کامپیوتری خشن انجام می‌دهند یا ویدیوهای خشن تماشا می‌کنند، دچار کاهش فعالیت مغزی در مناطقی از مغز که به خودکنترلی اختصاص دارد، می‌شوند. همچنین اسکن مغزی آنها افزایش برانگیختگی عاطفی را نیز نشان می‌دهد.

وابستگی و اعتیاد 

یکی از عوارض اثبات شده بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال، ایجاد اعتیاد و وابستگی به آنهاست. چرا؟ پرداختن به این فعالیت‌ها باعث ترشح دوپامین می‌شود که به ما احساس لذت می‌دهد و به مغزمان می‌گوید «دوباره این کار را انجام بده.» به عنوان مثال بازی‌های ویدیویی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که اعتیاد آور باشند. در واقع طراحان بازی می‌توانند رفتار بازیکن را با ارائه محرک‌ها و پاداش‌های ساده در زمان‌ها و مکان‌های استراتژیک کنترل کنند.

کودکان و نوجوانانی که کنترل تکانه‌ ضعیفی دارند یا به سختی می‌توانند با دیگران ارتباط برقرار کنند، در برابر اعتیاد به بازی و فعالیت‌های دیجیتال آسیب‌پذیرتر هستند. یک دلیل احتمالی می‌تواند این باشد که چنین فعالیت‌هایی یک راه آسان برای پر کردن خلاء ناشی از عدم برقراری رابطه با دیگران در دنیای واقعی هستند.

انزوای اجتماعی و رفتار غیر اجتماعی

صرف زمان زیاد برای بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال می‌تواند کودکان و نوجوانان را منزوی کند. آنها ممکن است زمان کمتری را برای انجام سایر فعالیت‌های مفید مانند مطالعه، ورزش، پرداختن به تکالیف و تعامل با خانواده و دوستان صرف نمایند. در حالیکه انجام بازی‌های ویدیویی و استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند باعث تقویت روابط دوستانه مجازی شود اما این نوع روابط، جایگزین ایده آلی برای تعامل حضوری و روابط رو در رو نیستند.

مشکلات سلامتی

ساعات طولانی نشستن در مقابل صفحات نمایش و زل زدن به آنها می‌تواند مشکلات سلامتی متعددی برای کودکان و نوجوانان ایجاد کند؛ از جمله افزایش وزن و چاقی، مشکلات بینایی و کمبود خواب. هر چه سن فرزند شما پایین‌تر باشد، مشکلات سلامتی ناشی از سرگرم شدن طولانی مدت به بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال، بیشتر و شدیدتر خواهد بود.

کلام آخر

بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال می‌توانند اثرات مفید و مضری روی کودکان و نوجوانان بگذارند. بنابراین نمی‌توان آنها را به طور کامل تأیید و یا رد کرد. مهم‌ترین مسئله‌ای که باید به آن توجه کنید، نوع بازی‌های ویدیویی و فعالیت‌های دیجیتال و همچنین مدت زمان انجام آنهاست. با نظارت درست بر نوع بازی‌ها و فعالیت‌های مجازی کودکان و نوجوانان و همچنین مشخص کردن یک زمان معقول برای انجام‌شان دیگر نیازی نیست نگران مضرات ناخوشایند آنها باشید.